Beheer, behoud, ontwikkeling

Aantastingen en bedreigingen
Veel terpen zijn in de 19e eeuw en daarna afgegraven omdat de terpaarde uitstekend bruikbaar was voor het verbeteren van de grond in vooral hoogveenontginningen. In het gunstigste geval werd dat afgraven gecombineerd met archeologisch onderzoek. Alleen de kerk en de begraafplaats en de wegen ernaartoe werden dan gespaard. Andere terpen liggen binnen uitbreidingen van bebouwde kommen en kunnen zelf daardoor bedreigd worden of hun verbinding met het omringende landschap verliezen, wat ook het wezen van de terp of wierde aantast

Terpen zijn verbonden met allerlei infrastructuur, zoals kerkenpaden, veewegen naar de kwelders waarop het vee werd geweid en de
cirkelvormige ossenpaden om de terp heen. Ook de omringende verkaveling hoort bij de terp horen. Bekend is de radiaire verkaveling rond de waarschijnlijk oudste generatie terpen. Uit die structuur blijkt dat
de terp in een nog onontgonnen gebied werd aangelegd. Aantasting van deze structuur betekent ook een aantasting van de waarde van de terp. De terp is een belangrijk element voor het leesbaar maken van het landschap. De structuur vertelt iets over de oude bewoning, ontginning, gebruik van het land en waterstaatsgeschiedenis. De landschappelijke waarde van terpen is daarom erg groot. Ze vormen een belangrijk deel van de identiteit van het landschap van de noordelijke zeekleigebieden.

Beheeropties

Behoud en beheer
Beheer is gericht op het instandhouden van de visueel landschappelijke kwaliteiten van de terp en de samenhang met elementen in de omgeving. Het beheer is dus gericht op openheid. Het onderhoud kan bestaan uit maaien, snoeien of zagen. Belangrijk is het voorkomen van opslag door bomen op hellingen. Bovenop de terp worden de bomen wel onderhouden, bijvoorbeeld rond en op het kerkhof. Ze accentueren de terp in het landschap! Mogelijk zijn er op of bij de wierde laanstructuren die onderhoud behoeven. Voor het behoud van de oorspronkelijke landschapsstructuur kan verharding van de ossengang beter worden voorkomen. Ook aantasting van de radiaire verkaveling is niet gewenst.

Restauratie
Kleinere gaten in de terplichamen kunnen aangevuld worden. Een ossengang kan teruggebracht worden als bekend is waar die vroeger lag. Een (deels) verdwenen kerkenpad kan ook hersteld worden.
Bij deze werkzaamheden is overleg vooraf met de RACM, met de betrokken gemeente en mogelijk met monumentenzorg noodzakelijk. Terpen hebben een beschermde status en gelden als gebieden waar een grote kans op archeologische vondsten bestaat. Elke verstoring moet dus voorkomen
worden.

Reconstructie
Wellicht bestaan er mogelijkheden een afgegraven of deels afgegraven terp te herstellen met elders vrijkomende grond? Er is daarbij onder andere gedacht aan de aanvoer van vervuild slib, maar ook aan uitgegraven grond van de Blauwe Stad in de provincie Groningen.
Te denken valt ook aan het markeren van plaatsen waar ooit terpen lagen, bijvoorbeeld door de aanplant van bomen of heggen of het graven van een sloot. Zorgvuldig overleg met RACM en andere instanties zal hierbij noodzakelijk zijn.

Behoud door ontwikkeling
De voorbeelden die hierboven genoemd werden van plannen voor het herstellen van terpen en geven al aan hoe uit een verrassende hoek sprake kan zijn van versterking van de leesbaarheid van het terpenlandschap. Een ander voorbeeld van een nieuwe functie die het behoud van cultuurhistorische waarden makkelijker maakt is het gebruiken van een ossengang of van kerkenpaden als deel van een toeristisch-recreatief.