Beheer, behoud, ontwikkeling

Aantastingen en bedreigingen
Demping is de grootste bedreiging voor sloten. Vooral in de tweede helft van de 20e eeuw ondergingen veel sloten dat lot. Door betere bemalingstechnieken, de behoefte aan goed machinaal bewerkbaar land en afnemende betekenis als veekering en eigendomsgrens, ging de functie van sloten verloren en volgde veelal demping. Jaarlijks ging tijdens ruilverkaveling ongeveer één procent van de sloten door demping verloren. Toen eind vorige eeuw werd ingezien dat sloten ook een waterbergingsfunctie hebben, verminderde dit proces.

Gebrek aan onderhoud vormt een andere bedreiging. Blijft dit onderhoud achterwege dan zal de sloot dichtgroeien en verlanden en de functies van waterafvoer, waterberging en veekering verliezen.

Behoud en consolidatie
Om sloten open en op diepte te houden moeten ze worden geschoond (het verwijderen van waterplanten) en gebaggerd (het op diepte houden van de sloot). De frequentie van schouwplichtige sloten hangt af van de eisen die het waterschap stelt t.a.v. de breedte en de diepte. Wie verantwoordelijk is voor het onderhoud van een sloot is vastgelegd in de zogenaamde 'legger'. Het waterschap controleert (schouwt) de schouwplichtige sloten.

Het beste voor de natuur is om sloten in september-oktober te schonen. Dan zijn de meeste planten uitgebloeid en de kikkers nog niet in de modder gekropen. Het schonen kan op verschillende manieren gebeuren, bijvoorbeeld met een maaikorf, spijlenbak in combinatie met kantensnijder of een maai-harkcombinatie. Om een gevarieerde slootkantvegetatie en een levendige sloot te houden is het belangrijk dat er zo weinig mogelijk bagger en plantmateriaal op de kant komt.
.
De slootbodem is bedekt met een laag bagger. Hierin leven veel planten en dieren. Te veel van dit voedselrijke materiaal kan zorgen voor algenbloei en een 'dode' sloot. Om dit te voorkomen moet gebaggerd worden. De frequentie verschilt per gebied. In veengebieden moet het om de 3 à 5 jaar gebeuren, op klei en zand kan het blijven bij eens in de 5 à 10 jaar. Het beste is om de werkzaamheden over een aantal weken te spreiden, om zo de slootdieren een grotere overlevingskans te bieden. In veen- en kleigebieden zijn goede ervaringen opgedaan met een baggerpomp. Deze verspreid de bagger gelijkmatig over het perceel. Aan baggeren met een dichte bak kleeft namelijk het bezwaar dat het opgebaggerde materiaal de vegetatie op de slootkant verstikt.

Mest in het water zorgt ervoor dat sloten dichtgroeien met kroos of algen en het water zuurstofarm wordt. Bestrijdingsmiddelen zijn schadelijk voor plant en dier. Het is dan ook belangrijk dat er geen meststoffen en bestrijdingsmiddelen in het slootwater terecht komen.

Restauratie
Om een verlandde sloot weer een waterafvoerende functie te geven, zal hij uitgebaggerd moeten worden en zullen slootkanten hersteld moeten worden. Bij die grootschalige ingreep is het nuttig om de werkzaamheden gefaseerd uit te voeren. Zo herstellen de oude flora en fauna zich sneller.

Reconstructie
Soms is het vanuit historisch, waterbouwtechnisch en agrarisch oogpunt aantrekkelijk om gedempte sloten opnieuw uit te graven. Vaak vormen de gedempte sloten de meest natte delen van percelen en geeft de afwijkende bodem problemen met opbrengst en drainage. Mocht in het veld de loop van de oude tracés niet duidelijk zijn, dan kunnen oude topografische kaarten en ruilverkavelingsplannen uitkomst bieden.

Behoud door ontwikkeling
Behalve in het landelijk gebied speelt de waterproblematiek van gedempte sloten ook in de steden. Veel nieuwbouwwijken staan op voormalig agrarisch land. De sloten zijn daar verdwenen onder een laag zand. Toch blijft de grond er vaak natter dan in de omgeving. Om van de nood een deugd te maken, is er voor te kiezen om het patroon van sloten terug te brengen in de wijk. Die krijgt zo een historische dimensie terug en zijn er minder problemen met de waterhuishouding te verwachten. Bij nieuw te bouwen wijken is het aan te raden om bestaande sloten in stand te houden.

Een recente ontwikkeling is dat langs sloten natuurvriendelijke oevers worden aangelegd. Daarmee worden de waterberging en de natuurwaarden vergroot. Vaak vindt dat plaats ter compensatie van het dempen van sloten.