Beheer, behoud, ontwikkeling

Aantastingen en bedreigingen
Zowel de aarden wal als de sloot of gracht van deze verdedigingswerken worden bedreigd door erosie: die maakt de wal minder hoog en dempt de watergang. Een andere bedreiging is de begroeiing van de wal met bos: daardoor kan de wal (vrijwel) onzichtbaar worden. Bovendien bestaat dan het gevaar dat bomen die omvallen het wallichaam aantasten. Bij grondwaterpeilverlaging kan de gracht droog komen te vallen en gaat de wal sterker inklinken of wegzakken in de ondergrond, die door uitdroging aan draagkracht verliest. Bij het achterwege blijven van onderhoud zal de watergang dicht raken met waterplanten, bladafval en uiteindelijk verlanden. Veel schansen, landweren en andere aarden wallen zijn verdwenen door landbouwwerkzaamheden, wegenaanleg en door bebouwing. Zo zijn er veel landweren afgegraven in de 19e eeuw.
Belangrijk naast het behoud van ook deze elementen is dat de verbinding van het element met zijn omgeving bewaard blijft. De schans of landweer heeft meer kans op behoud wanneer haar plaats in bijvoorbeeld de infrastructuur van een gebied bewaard blijft of in elk geval bekend is. Die samenhang kan al lang geleden verloren zijn gegaan, bijvoorbeeld doordat een beek of weg is verlegd. Vaak is er nog te weinig bekend over de rol van een schans of landweer in de geschiedenis van een gebied.

Beheeropties

Behoud en consolidatie
De kern van het beheer van een schans of landweer is dat de wal op hoogte wordt gehouden en de gracht op diepte. In het algemeen is het feit dat op de wal bomen staan een bedreiging voor het voortbestaan, maar wanneer een wal in een bos ligt, ligt het niet voor de hand alle bomen eraf te halen. In dat geval is het voldoende wanneer de wal zichtbaar wordt gemaakt of gehouden en wanneer intensief gebruik ervan in welke vorm dan ook wordt tegengegaan.
Aangezien landweren vaak voorzien waren van een smalle strook hakhout en ineengevlochten stekelstruiken, is het waar mogelijk omvormen van de houtopstand tot hakhoutbeheer een goede optie. Bij landweren in het bos kunnen ook een aantal inheemse en karakteristieke bomen worden gehandhaafd als overstaanders. Van de bomen die worden verwijderd laat men de stobbe in de bodem zitten. Bij landweren in heide en agrarisch gebied kan het planten van stekelstruiken en eiken ongewenste betreding van het monument tegengaan. Hout- en bladafval wordt uit de gracht gehaald en de gracht wordt op diepte gehouden.
Een wal met ruigte of gras kan enkele malen per jaar gemaaid worden. Na het maaien kan men het best het maaisel afruimen: dat voorkomt verruiging. De schuine walkanten worden dan mee gemaaid, maar die kunnen ook worden begraasd door schapen. Probeer zo veel mogelijk te voorkomen dat er door mensen over de wal wordt gelopen. Het is verstandig om voor het hele complex een beheerplan te maken. Hou bij alle werkzaamheden rekening met het broedseizoen en de aanwezige flora en fauna, in verband met de flora- en faunawet.

Restauratie
Voor werkzaamheden als het dichtgooien van ontstane kuilen is bij rijksmonumenten een vergunning vereist in het kader van de Monumentenwet. Die kan aangevraagd worden bij de gemeente waarin het element ligt. Het is ook mogelijk dat een schans of landweer geen rijksmonument is maar wel een provinciaal monument of onder de gemeentelijke monumentenverordening valt. Het is dus zaak om bij herstel ook contact te zoeken met de afdelingen monumenten en groen van gemeente en/of provincie. Niet alle schansen zijn overigens een monument en zeker niet alle landweren. Bij het kappen van bomen krijgt men gewoonlijk te maken met een gemeentelijk kapvergunningensysteem en/of de boswet. Let bij het uitvoeren van werkzaamheden op de aanwezigheid van beschermde planten en dieren, in verband met de flora- en faunawet.
Bij restauratie wordt de aarden wal weer op hoogte gebracht en de gracht op diepte. Daarbij worden beschadigingen hersteld en kan de gracht eventueel in verbinding worden gebracht met ander water, om opnieuw droogvallen te voorkomen. Voor de werkzaamheden beginnen wordt onderzocht hoe de oorspronkelijke opbouw van de wal was. Wat nu een 'gat' lijkt dat om opvulling vraagt kan dan een traditionele doorgang blijken te zijn! Restauratie moet dus onder deskundige leiding plaatsvinden, neem vooraf contact op met RACM, provinciale beleidsmedewerker archeologie of de Archeologische Monumentenwacht.

Reconstructie
Wellicht bestaat bij herinrichting van een gebied de mogelijkheid om op een nu verdwenen historische landweer of schans te herstellen. Bijvoorbeeld om een aantal nog resterende elementen met elkaar in verband te brengen. Neem bij een reconstructieplan altijd eerst contact op met de RACM of de
provinciale beleidsmedewerker archeologie om er zeker van te zijn dat eventueel nog in de bodem aanwezige resten niet
verstoord zullen worden.

Behoud door ontwikkeling
De naam 'De Schans' blijkt erg in trek voor restaurants en campings. Zo'n naam heeft dus een economische waarde. Het zal in veel gevallen mogelijk zijn aan schansen of er nabij gelegen gebouwen een recreatieve of horecafunctie toe te kennen. Een gereconstrueerde schans zou, omdat er toch geen oorspronkelijk deel meer aanwezig is, ook nadrukkelijker een functie kunnen krijgen voor recreatie en bijvoorbeeld educatie. Er is sprake van een groeiende belangstelling voor de geschiedenis van de eigen streek en het eigen landschap, daar kunnen schansen en landweren van profiteren.