Beheer, behoud, ontwikkeling

Aantastingen en bedreigingen
Het zandlandschap heeft de afgelopen eeuw enorme veranderingen ondergaan. Grote delen van het akkerland zijn bebouwd. Door ruilverkavelingen en schaalvergroting zijn essen en kampen onherkenbaar veranderd en veel kleine kampen samengevoegd of geheel verdwenen. Ook de authentieke perceelsscheidingen zijn veelal verwijderd. Solitaire bomen die op essen als perceelsscheiding dienden zijn door schaalvergroting verdwenen of worden bedreigd. Veel gronden zijn afgegraven om laagten op te vullen of de industrie van (bouw)zand te voorzien. De onderliggende en met plaggen bedekte aardkundige en archeologische waarden raakten daarmee aangetast. Ook te diep ploegen bedreigt de onderliggende archeologische waarden.

In de duinrand is het merendeel van de geesten vergraven. De grond is gebruikt om de duinvalleien op te vullen en zodoende een egale bodem te creëren die grootschalige bollenteelt mogelijk maakte. Veel historische waarden zijn hiermee verloren gegaan. Daar waar de geesten niet zijn vergraven, zijn ze in veel gevallen verdwenen door de oprukkende bebouwing.

Behoud en consolidatie
Essen zijn nauwelijks wettelijk beschermd. Voor zover er van bescherming sprake is, gebeurt dit via planologische maatregelen. Bescherming van esdekken vanuit archeologisch oogpunt komt wel voor. Het grondgebruik, de inrichting, kenmerkend reliëf en de begroeiing bepalen of het complex zijn waarde behoudt.

Restauratie en reconstructie
Essen en kampen kunnen hun karakteristieke eigenschappen terugkrijgen door de perceelranden streekeigen in te richten en de reliëfverschillen te herstellen. Oude kaarten, in het bijzonder kadasterkaarten van voor 1900, en ruilverkavelingsplannen geven aanknopingspunten. Belangrijk daarbij is ook op regionale karakteristieken en historische dynamiek te letten. In de loop der eeuwen heeft het landschap namelijk vele ontwikkelingen en veranderingen doorgemaakt, niet alleen nà 1850.

Behoud door ontwikkeling.
Plattelandsrecreatie biedt kansen voor ontwikkeling. Zo kan het herstel van de begroeiing van de perceelranden ten behoeve van een camping bijdragen aan de waarden van het kleinschalig landschap. Bovendien is een afwisselend kleinschalig zandlandschap met houtwallen, -singels, steilranden en essen is aantrekkelijk voor (fiets)recreatie.
Bij landinrichtings- en reconstructieprojecten kunnen de oude structuren van het kampenlandschap sturend zijn. De historische dimensie van het landschap beter wordt zo zichtbaar gemaakt.