Wat en waar

Een kerkterrein is een nabij een kerk gelegen terrein. Er is sprake van een kerkhof indien er ook stoffelijke resten van overledenen begraven liggen. Een begraafplaats ligt daarentegen niet bij een kerk. Kerkhoven zijn vooral in dorpen te vinden, begraafplaatsen bij grotere plaatsen.

Kerkhoven verschaffen ons belangrijke inzichten in onze funeraire cultuur, zoals de omgang met de dood, de manier van begraven en de vormgeving van graftekens. Daarnaast kunnen ook het ontwerp en de aanleg van een terrein en het aanwezige groen uit cultuurhistorisch, landschappelijk en ecologisch oogpunt waardevol zijn. Op begraafplaatsen en kerkhoven zijn veel elementen van cultuurhistorische waarde te vinden, zoals grafmonumenten, oude beplantingspatronen of parkaanleg. Op een kerkhof zelf staat in de regel geen opgaande beplanting; bomen groeien langs de rand van het terrein. Op een begraafplaats is wel sprake van een duidelijk ontwerp en aanleg van beplanting.

Kerkterreinen en begraafplaatsen zijn vaak opvallende en markante plekken die bijdragen aan de identiteit van een gebied. Veelal worden ze gekenmerkt door opgaande beplanting. Er is dan sprake van een 'groen; kerkterrein. Maar het zijn niet alleen de cultuurhistorische en landschappelijke waarden die deze terreinen zo interessant maken, ze herinneringen ook aan bekende en minder bekende personen en gebeurtenissen. In sommige gevallen kan ook sprake zijn van archeologische sporen als kerkhoven liggen op prechristelijke cultusplekken.

Kerkterreinen bestaan als zodanig vaak al vanaf de bouw van de eerste kerk ter plekke en als religieuze plek vaak al langer, soms tot voor de jaartelling. Vaak stond op het terrein van de huidige kerk al een voorganger of ander heiligdom.

Begraafplaatsen en kerkhoven treffen we in het hele land aan, met regionale verschillen en kenmerken. Er bestaan specifieke begraafplaatsen zoals landlopers- en vreemdelingenbegraafplaatsen, die altijd buiten de stadswal lagen, en militaire erevelden nabij slagvelden. Begraafplaatsen zijn dikwijls strikt gebonden aan een bepaald geloof. Veel oude katholieke begraafplaatsen liggen bijvoorbeeld buiten de historische kom van dorpen en steden, vanwege de onderdrukking van dit geloof in Nederland tot 1853.