Een beheerder aan het woord

"Door te maaien maak je de celtic fields kwetsbaar"

Op het Noordsche Veld in Drenthe liggen midden op een heideveld celtic fields. Henk Doldersum beheert het gebied sinds 1997. Op de heide grazen 39 Nederlandse landgeiten en vijf Schotse hooglanders.

Wat voor soort gebied is het?
Het gaat om een afgerasterd heideveld van ongeveer 75 ha. De celtic fields beslaan ongeveer 0,5 ha. Daarnaast zijn er nog enkele grafheuvels en sporen van oude karrensporen. Een deel van het archeologische materiaal is tijdens de Tweede Wereldoorlog verdwenen omdat de Duitse bezetter hier een schijnvliegveld wilde aanleggen en een deel geëgaliseerd heeft. Oorspronkelijk zal er misschien wel 30 ha aan celtic fields gelegen hebben.

Wie is de eigenaar en wie de beheerder?
Staatsbosbeheer is sinds de jaren 70 eigenaar en beheerder. Het is een voordeel dat het terrein in eigen beheer is. Het beheer is zo beter te sturen dan wanneer je met pachters werkt. De celtic fields worden eens in de paar jaar gecontroleerd door de Archeologische Monumentenwacht (AMW). Zij keuren het onderhoud en geven beheeradviezen.

Wat is het voornaamste beheer?
Het kort houden van de vegetatie. Dat gebeurt door de koeien en de geiten. Zij zorgen dat het hier geen bos wordt. Op de grafheuvels en celtic fields ontstaan soms kleine verstuivingen op plaatsen waar de vegetatie beschadigd is. Hier gaan de dieren vaak in liggen, waardoor de schade toeneemt. Met plaggen leggen we de grond er weer vast. Ook dichten we de gaten van konijnen en vossen. Daarnaast maaien we de heide eens in de 2 à 3 jaar voor de verjonging.
Rond de heide staat een raster. Dat loop ik nu nog elke week na om takken en dergelijke weg te halen. We zijn bezig om een samenwerking op te zetten met een zorgboerderij. Zij gaan de controle van het raster en van het vee overnemen. Dit is natuurlijk een mooie vorm van samenwerking waar beide partijen wat aan hebben.

Treft u nog andere maatregelen ten aanzien van de celtic fields?
De AMW ziet liever geen begrazing op de celtic fields, maar het kost te veel om alles hier te maaien of te plaggen. Afrasteren van de archeologische elementen is ook niet praktisch en bovendien mag je er niet zomaar paaltjes in de grond slaan. Er is wel eens gezegd dat we de wallen van de celtic fields moesten maaien, om ze zo herkenbaarder te maken. We hebben dit toen gedaan, maar zijn er na een aantal jaren mee gestopt. Het bleek dat het vee de zode veel sneller kapot trapte, waardoor er meer schade ontstond. Ook dachten recreanten dat ze over de gemaaide delen mochten lopen. Dat was niet bevorderlijk voor de wallen. Het was wel een mooi gezicht, dat wel.

Waarom hebben jullie hier geiten lopen?
Wij zijn hier bezig gegaan met de bescherming van een oud inheems geitenras: de Nederlandse landgeit. Je hebt er bijna geen omkijken naar, ze hoeven niet geschoren te worden en ze hebben weinig last van maden. In het beheer zijn het erg makkelijke dieren.

Wat zijn de belangrijkste knelpunten in de praktijk?
Begrazing met grote dieren is lastig voor het behoud van het microreliëf. De beschadigingen door de koeien en geiten vormen een jaarlijks terugkerend probleem. We steken dan ook veel geld en energie in het herstel, maar de alternatieven als afrasteren zijn nog kostbaarder.

Hebt u nog aanbevelingen?
Je moet celtic fields niet maaien. Het lokt betreding uit door recreanten. Als je celtic fields goed wil laten zien, kun je beter een apart gelegen stuk gebruiken zonder beweiding. Dan kun je het meteen goed reconstrueren en zonder schade tonen aan het grote publiek.